Stemmen horen begrijpelijk maken. Voortborduren op het levenswerk van Marius Rommeⴕ

Omschrijving

Op 4 juni jl. overleed op 92-jarige leeftijd em. hoogleraar sociale psychiatrie Marius Romme, een van de invloedrijkste psychiaters van zijn generatie. Samen met wijlen zijn vrouw Sandra Escher (overleden in 2021) heeft hij een revolutie teweeggebracht in de benadering van het werken met mensen die stemmen horen. Behalve bij hun werk en de Maastrichtse benadering, staan we stil bij enkele projecten die hun emanciperende werk voortzetten, mede om hun nagedachtenis te eren.

Achtergrond
Marius Romme en Sandra Escher waren van grote betekenis voor de herstelgerichte benadering van stemmenhoorders (en voor de herstelbeweging als geheel). Zij staan aan de basis van de nog altijd springlevende internationale stemmenhoordersbeweging (Hearing Voices Movement, The International Hearing Voices Network, met als ondersteunende stichting Intervoice; o.a. Longden et al., 2013). Zij stimuleerden hulpverleners om te werken volgens de door hen, later samen met Dirk Corsten verder ontwikkelde ‘Maastrichtse’ benadering.

In deze organisaties wordt het levenswerk van Marius Romme en Sandra Escher internationaal voortgezet. De kern van hun boodschap: stemmen horen kan niet worden afgedaan als symptoom van schizofrenie, maar moet worden begrepen in de context van ieders individuele levensgeschiedenis. Dus is het zaak om zonder oordeel te luisteren, de ervaringen van mensen serieus te nemen en stemmenhoorders te ondersteunen in het begrijpen van hun stemmen. De stemmenhoordersbeweging is ‘zeer succesvol geweest in de transformatie van het denken over en tolerantie voor psychische diversiteit’ aldus Jim van Os in het voorwoord bij het laatste boek dat Marius en Sandra, samen met coauteur Dirk Corstens, hebben geschreven (Romme, Escher & Corstens, 2021, blz. 11–14).

De Maastrichtse benadering
De ‘Maastrichtse’ benadering van stemmen horen (via de toepassing van het Maastrichtse interview) is ontstaan na de bevindingen uit het onconventionele onderzoek van Romme en Escher vanaf het eind van de jaren tachtig van de vorige eeuw. Zij stelden vast dat stemmen horen geen teken van psychiatrische ziekte is, ook niet hoort bij een specifieke psychiatrische ziekte en dat bepaalde kenmerken van de stemmen evenmin een aanwijzing zijn voor een bepaalde ziekte (Romme & Escher, 1999a; 1999b). Hun conclusies botsten met het toen dominante paradigma van de biologische psychiatrie en met de gevestigde overtuiging dat het horen van stemmen niet meer was dan een symptoom van de genetische hersenziekte schizofrenie.

In de jaren ’80 en vroege jaren ’90 kwam dit als een schok. Mede omdat het medische model in de Nederlandse psychiatrie nog zeer dominant was, werd hun onderzoek in de academische psychiatrie nauwelijks serieus genomen. Daarentegen werden de bevindingen door stemmenhoorders en hun naasten in binnen- en buitenland, met name in het Verenigd Koninkrijk, wel geaccepteerd, niet in het minst omdat deze normaliserende en herstelgerichte benadering perspectief en hoop biedt. Over de hulpverlening en het onderzoekswerk rond het stemmen horen1 zijn online verschillende lezingen en presentaties toegankelijk, bereikbaar via de website die aan hun werk gewijd is (via de QR-code).