5. Reflectie op 10 jaar over de brug

Omschrijving

Kenniscentrum Phrenos bracht als penvoerder van het rapport Over de brug (2014) werkgroep en experts samen. In deze bijdrage kijken medewerkers van Phrenos terug op vervolgacties na Over de brug. Ook reflecteren zij op wat er voor het veld en cliënten sindsdien veranderd is en op hoe Phrenos daar samen met anderen aan heeft bijgedragen. Wat is er vanuit het perspectief van Phrenos in de toekomst nodig om meer herstel te realiseren?

5.1 ACHTERGROND
Sinds zijn oprichting heeft kenniscentrum Phrenos de missie om bij te dragen aan het herstel en de maatschappelijke participatie van mensen met ernstige psychische problematiek. Deze missie sluit aan bij het denken over rehabilitatie in de psychiatrie en bij de herstelbeweging die sinds de jaren ’80 opkwam en waarin cliënten van de ggz een benadering van hun problemen voorstaan waarin meer begrip is voor persoonlijke betekenis en maatschappelijke context en mogelijkheden. Over de brug heeft bijgedragen aan een breed gedeelde taal en visie op herstel en herstelondersteuning (zie ook bijdrage 1). Dit heeft bij Phrenos en in het veld tot veel initiatieven en ontwikkelingen geleid. Toch constateren we dat de mensen om wie het gaat er vaak nog te weinig van merken.
Pogingen om beter aan te sluiten bij het herstel en de behoeften van mensen met ernstige psychische problematiek en hun naasten laten zien hoe ingewikkeld die aansluiting en afstemming in de praktijk vaak is. Zowel binnen de ggz als bij domeinoverstijgende samenwerking en in de veelheid van inzichten uit allerlei initiatieven en projecten, raakt persoonlijke afstemming van zorg bij het vaak grillige proces van cliënt en naasten gemakkelijk uit het oog, ook bij goede initiatieven die sinds het verschijnen van Over de brug in praktijk zijn gebracht. Bijvoorbeeld het verder brengen van de netwerkzorg (Mulder et al., 2020; 2024), waaraan Phrenos actief heeft bijgedragen en nog altijd bijdraagt.

Om de integrale aanpak die Over de brug noodzakelijk achtte te realiseren is blijvende aandacht nodig voor goede afstemming van nieuwe en bestaande wetenschappelijke en professionele kennis en vaardigheden op de ervaringen van cliënten en hun naasten. Een belangrijke sleutel hiertoe kan zijn het breder verstaan van het begrip ervaringskennis dan de specifieke ervaringskennis van cliënten van ontwrichting alleen.

5.2 KENTERING IN DENKEN OVER REHABILITATIE EN HERSTEL
In de aanloop naar het ontstaan van kenniscentrum Phrenos was in de ggz ruimte voor persoonlijk en maatschappelijk herstel binnen of naast behandeling nog lang niet vanzelfsprekend. Wel was er binnen de psychiatrie het werkveld van de rehabilitatie, die met interventies op het gebied van wonen, werken, leren en sociale contacten lotsverbetering en emancipatie van mensen met ernstige psychische aandoeningen nastreefde (Van Weeghel & Dröes, 1994). Met de nieuwe ideeën over rehabilitatie in de psychiatrie (Anthony, 2002; Anthony et al, 1999) en met de komst van de herstelbeweging vanaf de jaren 80 kwam er vanaf de jaren 90 langzaam meer aandacht en ruimte voor het begrip herstel (Boevink, 2017; Boevink et al., 2009). Cliënten bepleitten vanuit hun eigen ervaring het afstappen van een eenzijdige nadruk op behandeling van symptomen en vroegen behandelaars om beter af te stemmen op hun ervaringen en eigen inzichten; op hun ‘ervaringskennis’.