KEES-prijs 2026. Een initiatief van het Amsterdams Netwerk Ervaringskennis (ANE)

Omschrijving

In de rubriek Rehab besteedt de redactie aandacht aan de uitreiking van de Jaap van Weeghelpenning, een prestigieuze jaarlijkse aanmoedigingprijs van Kenniscentrum Phrenos voor een persoon of praktijk die zich die zich op bijzondere of innovatieve wijze inzet voor maatschappelijke participatie en burgerschap van mensen met (ernstige) psychische problemen. In het kader van de lancering van het Keurmerk Ervaringskennis, Ervaringsdeskundigheid en Systeemcorrectie (KEES) werd dit jaar op 15 april voor het eerst de KEES-prijs uitgereikt. Een eigenzinnig initiatief van het Amsterdams Netwerk Ervaringskennis (ANE). In dit stuk meer over dit netwerk, KEES, de prijs en de evaluatie van de eerste ‘doorgang’ in 2026.

Inleiding: waarom KEES?
KEES staat voor Keurmerk Ervaringskennis, Ervaringsdeskundigheid en Systeemcorrectie. Het Amsterdams Netwerk Ervaringskennis ANE heeft deze prijs in het leven geroepen omdat steeds meer mensen met hun ervaringskennis in het sociale domein actief zijn. Maar ook omdat ze daarbij nog te veel aanlopen tegen een systeem dat ervaringskennis te persoonlijk, te toevallig, te weinig objectief, te subjectief, kortom, inferieur vindt aan wetenschappelijke en professionele kennis. Dat systeem beslist nog veel te vaak voor, over, of zelfs tegen de mensen die lijden onder armoede, eenzaamheid, uitsluiting of stigmatisering. Veel ervaringsdeskundigen streven systeemcorrectie na door wél samen te werken vanuit gelijkwaardige, wederkerige en democratische relaties. Binnen het systeem van het sociale zijn uitvoering, opleiding, onderzoek en beleidssturing sterk met elkaar verbonden, óók in de aarzeling over en weerstand tegen ervaringskennis (EK) en ervaringsdeskundigheid (ED). KEES wil dit bestrijden door bekendheid te geven aan praktijken die systeemcorrectie in zorg en welzijn veroorzaken dankzij de inzet van EK en ED. KEES nodigt ook uit om het gesprek over het belang van en ervaringsdeskundigheid (ED) te verbreden en te verrijken.

Aan welke praktijken wordt gedacht?
Het gaat over praktijken waarin ervaringsdeskundigen met vriendelijkheid, tederheid en bezorgdheid het verschil maken, zoals herstel van het gevoel van veiligheid bij henzelf en bij anderen. Dat gebeurt op voet van gelijkheid met bewoners en professionals, waarbij zij zich gesteund weten door een cultuur van vertrouwen en optimisme, door een werkomgeving met een inclusieve rolverdeling in taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden en met – waar sprake is van betaald werk – een duidelijk carrièreperspectief, gegarandeerd door leiderschap dat de hiermee corresponderende visie op leren en ontwikkelen helpt te versterken en uit te bouwen (positionering, samenspel in opleiding, training, supervisie, intervisie, reflectie  steun, uitdaging). Zulke condities blijven vaak onderbelicht in de verschillende definities van ervaringskennis en ervaringsdeskundige. Een definitie zoals ‘iemand die op basis van persoonlijke en collectieve ervaringskennis in staat is deze kennis, in welke vorm dan ook, door te geven aan anderen’ (Eric van der Eerden, VvED, 2017, geciteerd in Van der Kooij & Keuzenkamp, 2018) helpt ons in de praktijken niet veel verder. Want: iedereen heeft ervaringen maar niet iedereen heeft ervaringskennis, laat staan collectieve ervaringskennis. En van die groep is niet iedereen een ervaringsdeskundige. Hoe dat precies zit blijft een raadsel.
• Sommigen proberen het bijzondere van ervaringsdeskundigen in een opsomming van rollen te vangen. Zoals: ondersteuner, coach of maatje, of beleidsbeïnvloeder, deskundigheidsbevorderaar, onderzoeker of initiator van vernieuwing.
• Anderen proberen het verschil tussen ervaring en ervaringskennis met voorbeelden te verduidelijken. Zoals: de ervaringsdeskundige heeft voldoende afstand van de eigen ervaringen en realiseert zich dat de eigen ervaringen niet automatisch de oplossing voor de ander hoeven te zijn.
• Of: ervaringsdeskundigen putten niet alleen uit hun eigen verhaal, maar ook uit de verhalen van anderen. Daarnaast maken zij gebruik van andere kennisbronnen, zoals wetenschappelijke en professionele kennis.
• Of: ervaringsdeskundigen dragen waarden uit, zoals gelijkwaardigheid en inclusie.