4. Van behandelen naar samen leren in de psychiatrie

Omschrijving

In columnvorm kijkt René Keet, lid van de projectgroep Plan van aanpak Over de brug, terug op het plan. De boodschap van toen vindt hij nog altijd actueel. In juni 2025 was ik aanwezig bij de WHO-bijeenkomst Mental Health in All Policies in Parijs. Vertegenwoordigers van overheden, professionals, ervaringsdeskundigen en beleidsmakers verzamelden zich rondom één centrale oproep: mentale gezondheid is niet alleen een kwestie van zorg, maar raakt álle domeinen van het leven – onderwijs, werk, wonen, rechtvaardigheid (WHO European team mental health, 2025). De bijeenkomst resulteerde in de Paris Statement, waarin landen zich verbinden aan een brede, humane benadering van geestelijke gezondheid. De toon was hoopvol: mentale gezondheid vraagt om collectieve verantwoordelijkheid en is geen afzonderlijk zorgprobleem, maar een maatschappelijke opgave.

4.1 HERSTEL ALS LEERPROCES
Die boodschap sluit naadloos aan bij tien jaar Over de brug, een initiatief dat immers ontstond vanuit de behoefte om mensen met ernstige psychische aandoeningen te ondersteunen in de leefwereld, en niet langer enkel binnen de muren van de zorg. Dit is uitgegroeid tot een reeks punten over hoe goede community mental health in de praktijk vorm kon krijgen (Over de brug, 2014).
In de traditionele ggz staat behandeling centraal: diagnose, interventie, evaluatie. Maar herstel laat zich niet vangen in protocollen. Het is, zoals Jaap van der Stel beschrijft in zijn boek Herstel als leerproces geen rechte lijn, maar een proces van zoeken, proberen, betekenis geven – met vallen en opstaan. Herstel is leren leven met kwetsbaarheid en tegelijk ruimte vinden voor hoop, identiteit en verbondenheid (Van der Stel, 2020).

Leerbeweging voor alle betrokkenen
Die leerbeweging geldt niet alleen voor cliënten of de persoon met een psychische kwetsbaarheid. Ook professionals, naasten en beleidsmakers leren. Over de brug biedt ruimte voor die wederkerigheid. Geen ‘wij behandelen, jij herstelt’, maar ‘wij leren samen wat werkt en wat nodig is’. Daarmee wordt een behandeling tot iets wat Anne Laure Le Cunff mooi omschrijft als een reeks ‘tiny experiments’ (Le Cunff, 2025).
Jan Kremer noemt dit de overgang naar the learning era – een tijd waarin zorg niet langer draait om controle en standaardisatie, maar om aanpassingsvermogen, reflectie en cocreatie. In deze benadering zijn de ggz-professionals, de personen met een psychische kwetsbaarheid en hun naasten samen drager van kennis en vaardigheden. Zij leren samen ook met andere sectoren. Iedereen draagt iets bij aan het leerproces (Koksma & Kremer, 2019). Dat vraagt om een andere houding: luisteren in plaats van invullen, samenwerken in plaats van aansturen. Het betekent ook dat fouten niet worden afgestraft, maar benut als kansen om te groeien. De snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie kan deze beweging van samen leren hopelijk versterken (Van Dellen, 2023).