1. Over de brug tien jaar later

Omschrijving

Deze inleiding start met een verkenning van de bredere trends en thema’s in de samenleving en in de ggz, die op de achtergrond van Over de brug en de jaren erna een rol speelden. Daarna beschrijven we de kerninhoud van het rapport Over de brug: wat, hoe en waarom.

1.1 TRENDS IN DE SAMENLEVING 2014-20251
Toen Over de brug in 2014 het licht zag, regeerde het kabinet-Rutte II (VVD-PvdA, 2012-2017) dat flink bezuinigde om de langdurige nasleep van de krediet- en bankencrisis in 2007-2008) op te vangen. Sindsdien zien we enerzijds in de maatschappij een serie affaires en crises, die soms een nationale maar vaker een internationale reikwijdte hadden: de bankencrisis, de vluchtelingencrisis, de klimaatcrisis, de covidpandemie, de oorlogen in Oekraïne en in Gaza; in Nederland waren er ook nog aardbevingen in Groningen, de toeslagenaffaire, de onderwijscrisis, de wooncrisis en de stikstofcrisis. Veel gewichtige kwesties kwamen niet tot een oplossing. Anderzijds bleef ons land wel degelijk een stabiele, welvarende en hoogontwikkelde samenleving. Nederland werd volgens Boutellier (2015) steeds meer een pragmatisch gestuurde onderneming: succesvol maar ook problematisch. De al eerder begonnen secularisering zette zich gestaag door, evenals de groei van rechts populisme. Waar andere sociale verbanden (buurt, familie, kerk) aan betekenis verloren, nam het belang van betaald werk juist toe. De smartphone was aan zijn niet te stuiten opmars begonnen. Nederland bleef goed scoren op internationale ranglijsten. Nederlanders waren zelf behoorlijk tevreden over hun leven (SCP, 2020), maar tegelijkertijd kritisch op medeburgers en bezorgd over tendensen in de samenleving: toename van tegenstellingen tussen groepen mensen, teloorgang van gemeenschapszin en verruwing van omgangsvormen. Kortom: ‘Met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht’ (Schnabel, 2018).

Vier maatschappelijke trends
Als context voor de ontwikkelingen na Over de brug, bespreken we vier maatschappelijke trends die ook in de ggz sindsdien goed zichtbaar werden en waarbij ook vanuit de ggz kanttekeningen kunnen worden geplaatst. 
1. Individualisering impliceert verruiming van keuzevrijheid en keuzemogelijkheden. Je kunt stellen zoals Schnabel (2018) dat de banden van macht, traditie en collectiviteit minder dwingend zijn dan vroeger. Volgens een andere visie (Bauman, 2007) is individualisering zo ver doorgevoerd dat iedereen op zichzelf is teruggeworpen. In de ggz herkennen we individualisering in bijvoorbeeld persoonsgebonden budgetten, zorg op maat, keuzehulpen, gepersonaliseerde behandeling en zelfhulp, de algemene focus op het individu boven de omgeving. Of ook in het begrip persoonlijk herstel: een persoonlijke reis met betekenissen die nauwelijks te generaliseren zijn naar het leven van anderen (Van Weeghel et al, 2019).