Richtlijn seksuele en relationele vorming -  Visie, doelen en uitgangspunten

Richtlijn seksuele en relationele vorming - Visie, doelen en uitgangspunten

2013 | Rutgers WPF
Gratis

Omschrijving

In 2009 heeft de World Health Organisation (WHO), Regional Office for Europe, in samenwerking met BZgA (Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung) en experts uit West-Europese landen het voortouw genomen om een Europese standaard te ontwikkelen voor seksuele voorlichting1 . Het ontbrak tot dusverre aan een duidelijke richtlijn. Rutgers WPF, kenniscentrum seksualiteit, is nauw betrokken geweest bij het opstellen van de richtlijn en onderschrijft deze ook.

In deze brochure worden de belangrijkste onderwerpen uit de richtlijn verkort weergegeven. De originele versie van de uitgebreide Europese richtlijn is te vinden op www.bzga-whocc.de. De Europese standaard fungeert als een goede richtlijn voor iedereen die kinderen met seksuele vorming wil ondersteunen bij een gezonde seksuele ontwikkeling. Ouders zijn weliswaar de primaire opvoeders, maar ook professionals zoals leerkrachten spelen een belangrijke rol bij de seksuele opvoeding en vorming van kinderen. Veel professionals missen echter een duidelijke visie op seksuele en relationele vorming en een houvast voor de invulling ervan.

De brochure biedt een duidelijk kader, verheldert begrippen zoals seksualiteit, seksuele gezondheid en seksuele rechten, en geeft een visie op seksuele en relationele vorming. Doelen en principes worden toegelicht tegen de achtergrond van de seksuele ontwikkeling van kinderen van 0 tot 18 jaar. Ook komt aan de orde hoe de seksuele en relationele vorming in Nederland momenteel vorm krijgt. In de matrix achterin kunt u per ontwikkelingsfase precies zien wat de belangrijkste thema’s zijn van seksuele en relationele vorming. Hiermee krijgt u inzicht in wat kinderen en jongeren in de verschillende fasen zouden moeten weten, vinden en kunnen op het gebied van seksualiteit.  

 

In dit hoofdstuk worden de belangrijkste begrippen in relatie tot seksuele en relationele vorming uitgelegd.

Seksualiteit

Seksualiteit ontwikkelt zich vanaf de geboorte en is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het hele leven. Seksualiteit is veel meer dan alleen seksueel gedrag. Seksualiteit wordt geuit en ervaren in bijvoorbeeld gevoelens, gedachten, opvattingen, rollen en relaties. Het gaat bij seksualiteit over man- of vrouw-zijn, seksuele identiteit en voorkeur, sekserollen, rolverwachtingen, rolgedrag, erotiek, plezier, intimiteit en voortplanting.

Hoe je hierin staat wordt beïnvloed door biologische, sociale, economische, politieke, culturele, ethische, wettelijke, historische, religieuze en spirituele factoren. In de seksuele en relationele vorming wordt aandacht besteed aan al deze facetten. Er is een groot verschil tussen de seksualiteit van jonge kinderen en de seksualiteit van jongeren en volwassenen.

Bij jonge kinderen spreken we eerder van pre-puberale seksualiteit. Jonge kinderen zijn lichamelijk immers nog niet volgroeid, hebben nog geen seksuele geslachtsgemeenschap met anderen en kunnen zich nog niet voortplanten. Wel kunnen kinderen seksuele gevoelens hebben, seksuele spelletjes doen en nieuwsgierig zijn naar het eigen lichaam en de andere sekse.

Vanaf de puberteit vindt de ontwikkeling naar een volwassen seksualiteit plaats. Jongeren experimenteren met relaties en seksualiteit, kiezen een partner en doen seksuele ervaringen op.

Seksuele gezondheid

De WHO (WHO, 2002) definieert seksuele gezondheid als volgt: “Seksuele gezondheid is een met seksualiteit verbonden toestand van fysiek, emotioneel, geestelijk en sociaal welzijn. Seksuele gezondheid is dus meer dan de afwezigheid van ziekte, disfunctie of beperking.” Seksuele gezondheid wordt vooral vanuit een positieve benadering belicht met ruimte voor seksueel plezier, en beperkt zich niet alleen tot de fysieke gezondheid maar betrekt hierin ook emotionele en psychosociale elementen. Om seksuele gezondheid te bereiken en te behouden moeten de seksuele rechten van ieder mens worden gerespecteerd, beschermd en uitgevoerd. Dit impliceert onder andere het aangaan van seksuele contacten vrij van dwang, discriminatie en geweld. Seksuele rechten Internationaal zijn seksuele en reproductieve rechten vastgelegd in verdragen die door de meeste landen zijn ondertekend. Deze rechten sluiten aan bij de fundamentele en universele rechten van de mens en dus ook van jongeren. De belangrijkste rechten (draft WHO, 2002) van het individu zijn:

• de hoogst haalbare standaard van seksuele gezondheid inclusief toegang tot voorzieningen (anticonceptie, veilige abortus, hulp, etc.)

• toegang tot en ontvangen van informatie over seksualiteit • seksuele en relationele vorming

• vrije partnerkeuze • respect voor lichamelijke integriteit • besluit om wel of niet seksueel actief te zijn

• seksuele relaties met wederzijdse instemming

• huwelijk met wederzijdse instemming

• besluit om wel of niet kinderen te krijgen en wanneer

• het nastreven van een bevredigend, veilig en plezierig seksleven

Het verantwoord naleven van deze rechten impliceert dat iedereen de rechten van de ander respecteert. IPPF heeft eveneens een declaratie uitgebracht met de belangrijkste seksuele rechten (IPPF, 2008). Seksuele en relationele vorming Seksuele en relationele vorming is het leren over de cognitieve, emotionele, sociale, interactieve en fysieke aspecten van seksualiteit. Dit proces start in de vroege kinderjaren en zet zich voort in de puberteit en volwassenheid. Seksuele en relationele vorming biedt kinderen en jonge mensen steun en bescherming in hun seksuele ontwikkeling. Gaandeweg krijgen kinderen adequate kennis, ontwikkelen waarden, en normen en vaardigheden die hen in staat stellen om te genieten van seksualiteit, veilige en bevredigende relaties aan te gaan en verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen en andermans seksuele gezondheid en welzijn. Het stelt hen in staat keuzes te maken die de kwaliteit van hun leven verhoogt en die bijdragen aan een gezonde en rechtvaardige samenleving.